Κληρονομιά με χρέη: Έως 22/11/2026 η προθεσμία για αίτηση για προστασία της ατομικής περιουσίας των κληρονόμων με αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Ποιους αφορά, προϋποθέσεις και διαδικασία.
Το ευεργέτημα της απογραφής επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, την αποδοχή μιας κληρονομίας με παράλληλη προστασία της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου από τα χρέη της.
Τι προβλέπει η νέα μεταβατική ρύθμιση του νέου κληρονομικού νόμου για κληρονομιές από θανάτους πριν την 22/05/2026 και τι πρέπει να γνωρίζουν οι κληρονόμοι.
Η κληρονομιά δεν συνεπάγεται πάντοτε μόνο περιουσιακά στοιχεία. Μαζί με ένα ακίνητο, ένα χρηματικό ποσό ή άλλα περιουσιακά στοιχεία, μπορεί να μεταβιβαστούν στους κληρονόμους και οφειλές προς τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης δανείων, funds, το Δημόσιο ή τρίτους.
Για έναν κληρονόμο, το ερώτημα είναι εύλογο: Μπορώ να αποδεχθώ την κληρονομιά χωρίς να θέσω σε κίνδυνο τη δική μου περιουσία;
Μία δυνατότητα που προβλέπει ο νόμος είναι η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Μάλιστα, με το νέο κληρονομικό δίκαιο και το ν. 5303/2026 προβλέπεται ειδική μεταβατική ρύθμιση και το δικαίωμα προς τους κληρονόμους για αποδοχή με το ευεργέτημα ακόμα και για παλαιότερες κληρονομίες, με καταληκτική ημερομηνία υποβολής αίτησης την 22α Νοεμβρίου 2026.
Τι είναι αποδοχή κληρονομιάς με το ευεργέτημα της απογραφής;
Το ευεργέτημα της απογραφής δίνει στον κληρονόμο τη δυνατότητα να αποδεχθεί την κληρονομιά, διατηρώντας χωριστή την κληρονομιαία περιουσία από την προσωπική του περιουσία.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι, εφόσον τηρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας περιορίζεται μέχρι την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας, αντί να επεκτείνεται απεριόριστα στην προσωπική του περιουσία.
Η επιλογή αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική όταν ο θανών είχε δάνεια ή άλλες οφειλές, αλλά και όταν δεν είναι ακόμη γνωστή η πλήρης οικονομική κατάσταση της κληρονομίας.
Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή: το ευεργέτημα της απογραφής δεν διαγράφει τα χρέη, ούτε παρέχεται αυτόματα. Απαιτείται η τήρηση συγκεκριμένης διαδικασίας και των προθεσμιών που προβλέπει ο νόμος.
Ποιους αφορά η νέα ρύθμιση για την αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής και ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να γίνει δεκτή η αίτηση στο Δικαστήριο;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 33 παρ. 8 του Ν. 5303/2026, το οποίο προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη δυνατότητα υπαγωγής στο ευεργέτημα της απογραφής και σε ορισμένες παλαιότερες κληρονομίες.
Η ρύθμιση αφορά περιπτώσεις στις οποίες ο κληρονομούμενος είχε αποβιώσει πριν από την εφαρμογή του νέου κληρονομικού δικαίου (22/05/2026) και ο κληρονόμος δεν είχε προβεί εγκαίρως στις απαιτούμενες ενέργειες για να επωφεληθεί από το ευεργέτημα.
Το ευεργέτημα της απογραφής μπορεί να το επιλέξει ο κληρονόμος που επιθυμεί να αποδεχθεί την κληρονομία, αλλά παράλληλα να περιορίσει την ευθύνη του για τα χρέη της.
Επομένως, η παρέλευση της συνήθους προθεσμίας δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι αποκλείεται κάθε δυνατότητα προστασίας. Θα πρέπει, όμως, να εξεταστεί αν η συγκεκριμένη περίπτωση εμπίπτει στη μεταβατική διάταξη και αν πληρούνται όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Η δυνατότητα που παρέχει η μεταβατική διάταξη του Ν. 5303/2026 για αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής δεν αφορά κάθε κληρονόμο, αλλά εφαρμόζεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και υπό ορισμένες προϋποθέσεις.
Πρώτον, θα πρέπει ο θάνατος του κληρονομουμένου να έχει επέλθει πριν από την έναρξη εφαρμογής του νέου κληρονομικού δικαίου, ήτοι την 22η Μαΐου 2026. Η ρύθμιση αφορά, δηλαδή, κληρονομίες που είχαν ήδη επαχθεί με βάση το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς.
Δεύτερον, ο κληρονόμος θα πρέπει να έχει ήδη χάσει τη δυνατότητα να αποδεχθεί την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής μέσα στις συνήθεις προθεσμίες. Η συγκεκριμένη ρύθμιση απευθύνεται, επομένως, κυρίως σε περιπτώσεις όπου η προβλεπόμενη προθεσμία έχει παρέλθει και ο κληρονόμος έχει βρεθεί να ευθύνεται για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας χωρίς την προστασία του ευεργετήματος.
Τρίτον, απαιτείται η τήρηση της ειδικής προθεσμίας που προβλέπει η μεταβατική διάταξη. Η δυνατότητα αυτή δεν παρέχεται χωρίς χρονικό περιορισμό, αλλά πρέπει να ασκηθεί μέσα στο χρονικό διάστημα που ορίζει ο νόμος, δηλαδή μέχρι 22/11/2026.
Τι πρέπει να κάνει ο κληρονόμος;
Το πρώτο βήμα είναι να εξετάσει την πραγματική κατάσταση της κληρονομίας: ποια περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνει, ποιες οφειλές υπάρχουν και αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ευεργετήματος.
Στη συνέχεια, απαιτείται έλεγχος των προθεσμιών και της προβλεπόμενης διαδικασίας. Η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής προϋποθέτει ενέργειες ενώπιον του αρμόδιου Δικαστηρίου της κληρονομιάς για την υποβολή της δήλωσή αποδοχής με το ευεργέτημα, καθώς και τη σύνταξη ειδικής αίτησης για αίτηση Διάταξης του Δικαστηρίου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει να μην θεωρήσει ο κληρονόμος ότι αρκεί απλώς να δηλώσει πως επιθυμεί την προστασία του νόμου. Η μη τήρηση των απαιτούμενων διαδικασιών μπορεί να επηρεάσει ουσιωδώς τη δυνατότητα αξιοποίησης του ευεργετήματος.
Για τον λόγο αυτό, ο έγκαιρος νομικός έλεγχος είναι καθοριστικός, ιδίως όταν πρόκειται για παλαιότερη κληρονομία με χρέη ή όταν έχουν ήδη παρέλθει οι συνήθεις προθεσμίες.
Πότε δεν μπορεί να επιλεγεί το ευεργέτημα της απογραφής;
Το ευεργέτημα της απογραφής δεν μπορεί να αξιοποιηθεί σε κάθε περίπτωση. Βασικός παράγοντας είναι να τηρούνται οι προϋποθέσεις και οι διαδικασίες που προβλέπει ο νόμος. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η τήρηση των σχετικών προθεσμιών, καθώς η εκπρόθεσμη δήλωση ή η μη ολοκλήρωση της απογραφής μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του ευεργετήματος.
Μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευση του Ν. 5303/2026, ο κληρονόμος μπορεί να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 838 ΚΠολΔ, τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονομίας.
Η δυνατότητα αυτή παρέχεται στον κληρονόμο μόνο εφόσον, κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης:
α) δεν έχει ήδη επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου και
β) δεν συντρέχει λόγος έκπτωσής του από το ευεργέτημα της απογραφής.
Κατά τα λοιπά εξακολουθούν να εφαρμόζονται τα άρθρα 1903 έως 1911 του προηγούμενου Αστικού Κώδικα.
Η διάταξη έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία για παλαιές υπερχρεωμένες κληρονομίες, στις οποίες ο κληρονόμος δεν είχε κάνει εγκαίρως χρήση του ευεργετήματος της απογραφής και μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με απαιτήσεις των κληρονομικών δανειστών και κατά της προσωπικής του περιουσίας.
Τέλος, η διάταξη δεν μπορεί να εφαρμοστεί όταν έχει προηγηθεί έγκυρη αποποίηση της κληρονομίας, καθώς το πρόσωπο που αποποιήθηκε δεν διατηρεί την ιδιότητα του κληρονόμου ως προς την κληρονομία αυτή.
Γιατί είναι κρίσιμη η προθεσμία της 22ας/11/2026;
Η ημερομηνία αυτή αποτελεί την ειδική καταληκτική προθεσμία της μεταβατικής ρύθμισης για όσους πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις
Κληρονόμοι που έχουν κληρονομήσει περιουσία με σημαντικές οφειλές και δεν έχουν αξιοποιήσει εγκαίρως το ευεργέτημα της απογραφής θα πρέπει να εξετάσουν άμεσα αν μπορούν να υπαχθούν στη συγκεκριμένη ρύθμιση.
Δεν αρκεί, όμως, η ύπαρξη χρεών ή το γεγονός ότι η κληρονομία είναι παλαιότερη. Απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση, ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει πράγματι δυνατότητα υπαγωγής στις ευεργετικές διατάξεις του νέου κληρονομικού δικαίου και ποιες ενέργειες πρέπει να πραγματοποιηθούν προκειμένου να μη χαθούν κρίσιμες προθεσμίες.
Τι γίνεται αν έχει παρέλθει η προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς;
Αν έχει παρέλθει η προθεσμία αποποίησης της κληρονομίας, ο κληρονόμος δεν μπορεί πλέον να αποποιηθεί απλώς την κληρονομία. Κατά κανόνα, η άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας αποποίησης τον καθιστά αρχικώς κληρονόμο.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε περίπτωση απώλειας της προθεσμίας για αποποίηση κληρονομίας μένει χωρίς οριστική λύση. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να ασκηθεί αγωγή ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου και να γίνει δικαστικά η αποποίηση της κληρονομιάς παρά την απώλεια της προθεσμίας αποποίησης κληρονομίας όταν υφίσταται πλάνη και άγνοια νόμου από τον κληρονόμο περί της αυστηρής τετράμηνης προθεσμίας αποποίησης κληρονομιάς.
Η δυνατότητα αυτή εξαρτάται από τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης, καθώς και από την τήρηση των νόμιμων προϋποθέσεων και προθεσμιών.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να αμφισβητηθεί η πλασματική αποδοχή και τις προϋποθέσεις άσκησης της σχετικής αγωγής, μπορείτε να διαβάσετε το αναλυτικό άρθρο μας για την εκπρόθεσμη αποποίηση κληρονομίας.
Αντί επιλόγου
Το ευεργέτημα της απογραφής αποτελεί σημαντικό μέσο προστασίας για τον κληρονόμο που επιθυμεί να αποδεχθεί μια κληρονομία με χρέη χωρίς να κινδυνεύσει η ατομική περιουσία του. Η προστασία αυτή, ωστόσο, εξαρτάται από την τήρηση των νόμιμων προϋποθέσεων και της προβλεπόμενης διαδικασίας ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου της κληρονομιάς.
Η μεταβατική διάταξη αφορά κληρονόμο προσώπου που είχε αποβιώσει μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 και ο οποίος δεν είχε δηλώσει εγκαίρως, σύμφωνα με το άρθρο 1902 ΑΚ, ότι αποδέχεται την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής.
Ο νέος νόμος δίνει σε αυτόν τον κληρονόμο μία ευεργετική δεύτερη δυνατότητα με τη μεταβατική ρύθμιση του Ν. 5303/2026 με προθεσμία έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.
Για κληρονομιαία περιουσία που συνοδεύεται από χρέη, είναι σημαντικό να εξετάζονται εγκαίρως οι επιλογές του κληρονόμου και να γίνεται ενδελεχής έλεγχος από εξειδικευμένο δικηγόρο σε κληρονομικά θέματα προκειμένου να διαπιστωθεί, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την αποδοχή της κληρονομιάς με το ευεργέτημα της απογραφής και ποια διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί.
Περισσότερα για τις αλλαγές στο νέο κληρονομικό δίκαιο μπορείτε να διαβάσετε εδώ
